logo

zondag, 07 februari 2010 00:00

Burgerrechten versus infrastructuurprojecten

Written by
Rate this item
(0 votes)

Dit is de maandelijke Oikos-column in Knack - februari 2010

Het was eind vorig jaar toen het voor het eerst zo expliciet tot uiting kwam. Vlaams minister Muyters (N-VA) liet zich ontvallen dat de mogelijkheden die de burger heeft om bezwaren te laten gelden tegen op til staande projecten toch net iets te uitgebreid waren. 

"Het kan eigenlijk niet dat een groot project, waar de regering achter staat, wordt tegengehouden door één burger" - aldus de minister. Het duurde niet lang of minister-president Kris Peeters (CD&V) kondigde aan dat hij, samen met Muyters en Hilde Crevits (CD&V), de procedures om tot grote projecten te komen, zou herbekijken. Dit met als enige doel, minder gehinderd door lastige enkelingen, sneller tot de realisatie van grote projecten te komen. 

Aan de basis van die redenering ligt een benadering van democratie die niet zonder gevaar is. Het holt het rijke concept van de hedendaagse democratie uit. De ministers herleiden democratie tot het recht van de meerderheid om te doen wat ze willen: "Het kan toch niet dat één enkeling een heel project tegenhoudt?". Dat een moderne democratie steunt op de rechtstaat die onder meer minderheden dient te beschermen, hebben deze ministers blijkbaar niet zo begrepen. 

Democratie is nooit een eenvoudige oefening. Het kan wel een duurzame staatsinrichting zijn als die de burger een uitgebreid areaal aan instrumenten ter beschikking stelt, die het mogelijk maken sterke krachten te counteren indien deze democratisch vastgelegde regels aan hun laars (dreigen te) lappen. 

Als een enkele burger merkt dat eerdere op democratische wijze goedgekeurde plannen en regels met de voeten worden getreden, dan moet die burger kunnen optreden, hoe alleen hij ook staat. Als dat ertoe leidt dat een bepaald project gecontesteerd wordt, zegt dat in eerste instantie veel over dat project en de mensen die het op poten zetten. Door de democratie te herleiden tot het adagium "de meerderheid regeert" zet je wel enorm veel verworven rechten tot participatie en minderhedenbescherming op de helling. Is het verwonderlijk dat net die ministers dergelijke uitspraken doen die niet rechtstreek door de burger zijn verkozen? 

Het is een juiste vaststelling dat een aantal grote infrastructuurprojecten niet gerealiseerd raken in Vlaanderen. Maar in plaats van te sakkeren over te veel regels en te veel democratie, zou men beter een diepgaande analyse maken. 

Waarom raken deze projecten niet van de grond, waarom is er zoveel tegenstand? Is het omdat ze uitgaan van een totaal verouderd, jaren 60 expansionistisch beleid? Is het omdat omwille hiervan, dat men ze binnenskamers ontwikkelt in plaats van dit in een rijk maatschappelijk debat met zoveel mogelijk partners te doen? Gelooft men echt dat een 'command and control' aanpak nog werkt in een samenleving vol mondige burgers? Heeft de Vlaamse overheid trouwens überhaubt kaas gegeten van hedendaags procesmanagement, inclusief burgerpaticipatie en stakholdermanagement? Allemaal relevante vragen die men natuurlijk niet moet beantwoorden als men de schuld kan leggen bij enkele ambetante burgers. 

Struisvogel, steek uw hoofd in de grond en klaag dat het donker is... 

We willen hier blijvend een warm pleidooi houden voor het behouden en zelfs versterken van de instrumenten om de overheid tot de orde te roepen. Het argument dat dit zal leiden tot het sterk vertragen van nieuwe projecten, snijdt op zich geen hout: het apparaat en de verschillende procedures moeten helder en toegankelijk zijn zodat snel duidelijk is waar er iets schort. Een uitspraak over een aangespannen kwestie zal dan (en daar moet ook over gewaakt worden) snel kunnen gaan. 

Democratie is geen last, maar een kans, zelfs een noodzakelijke voorwaarde, om nieuwe ideeën te laten ontspruiten en de gekozen koers te kunnen bijsturen. Democratie steunt op het publieke debat, op het georganiseerd meningsverschil. 

Zoals recent nog door de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning uiteengezet, leidt minder democratie niet tot sneller werken. Mochten de procedures de helft sneller gaan, dan wordt volgens deze vereniging over het hele proces amper een tijdswinst van 5 procent geboekt. Terecht zien ze grootste tijdswinst te halen in een betere besluitvorming. Participatieve democratie heet dat, waarbij van in de beginfase bewoners en sleutelactoren worden betrokken. En dus de agenda niet van op voorhand al vast ligt en men in feite al belist heeft waar bijvoorbeeld het voetbatstadion moet komen. Een open agendasetting betekent dat in de beginfase de verschillende alternatieven deel uitmaken van een breed maatschappelijk debat. 

We hebben dus nood aan juist meer democratie en meer participatie. Enkel zo kan vanaf de beginfase een breed draagvlak ontstaan en vertrouwen groeien. Wie dit niet wil zien, zoals de huidige Vlaamse regering dreigt te doen, trekt zijn eigen legitimiteit droog en zal stranden op de zandbanken van bewuste burgers en actiegroepen.

Bruno Mostrey, Marc Heughebaert en Dirk Holemans zijn redactieleden van Oikos. Tijdschrift voor sociaal-ecologische verandering

Read 148611 times Last modified on zaterdag, 12 december 2015 12:16
Dirk Holemans

Dirk Holemans: coördinator van denktank Oikos / hoofdredacteur

van gelijknamige tijdschrift / publicist

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.