logo

woensdag, 24 maart 2010 00:00

Wetenschappelijk onderzoek voor een betere samenleving

Written by
Rate this item
(0 votes)
 

W.DOISE, Van discriminatie naar mensenrechten. Sociaalpsychologische studies. Nederlandse bewerking door Leo Doise. Brugge, Die Keure, 2008.

Hoe kan de sociale psychologie bijdragen tot een groter respect voor de mensenrechten en tot meer democratie? Dat is gaandeweg de inzet geworden van het werk van Willem Doise die in dit boek terugblikt op zijn loopbaan. Willem Doise is een Vlaamse onderzoeker die zijn sporen verdiend heeft in onderzoek naar intergroepsrelaties. Zijn onderzoekscarrière speelde zich voornamelijk af in Parijs en in Genève, en heeft hem internationale erkenning opgeleverd. Nu hij emeritus is kijkt hij terug op het parcours dat hij doorlopen heeft als wetenschapper, en verbindt dit met zijn eigen geschiedenis en de maatschappelijke context waarin hij is opgegroeid. De communautaire tegenstellingen in België, de echo's van de beide wereldoorlogen en het engagement van het katholieke, Vlaamsgezinde gezin waaruit hij komt, blijken hem gemotiveerd te hebben bij zijn onderzoek naar de verhoudingen tussen groepen en de rol die mensenrechten kunnen spelen in de samenleving.

Willem Doise behoort tot de socioconstructivistische stroming in de sociale psychologie. Deze gaat ervan uit dat sociaal gedrag niet gestuurd wordt door de zogenaamd objectieve realiteit maar door de subjectieve interpretatie en beleving van de werkelijkheid. Dit perspectief is volgens Doise noodzakelijk voor een sociale psychologie die niet alleen beschrijvingen wilt geven van gegeven toestanden, maar die ook een normatieve betekenis wil hebben, en dat is waar hij voor pleit: een sociale psychologie die bijdraagt tot een groter respect voor de mensenrechten. De auteur is zich goed bewust van de spanning tussen de eis van wetenschappelijkheid en de normatieve visie op de samenleving: het was precies als reactie op misbruik van de sociale psychologie in de aanloop naar de tweede wereldoorlog dat de naoorlogse sociale psychologie haar wetenschappelijk karakter streng is gaan bewaken. Toch meent hij dat de sociale psychologie ook onderzoek moet doen naar mogelijke werelden, en dat ze dit kan doen zonder haar wetenschappelijk karakter op te geven.

Inzichten die relevant zijn voor het samenleven komen onder meer uit de theorie van de gekruiste belangen (waar er verschillende scheidslijnen zijn in een land  kan het gemengd karakter van lidmaatschappen ervoor zorgen dat de spanningen niet te hoog oplopen) en uit onderzoek naar de effecten van het beroep een gemeenschappelijk lidmaatschap op de verschillende groepen die dit delen (bijv. de mate waarin het gedeeld lidmaatschap van Europa de identiteitstegenstellingen tussen Europese landen versterkt of verzwakt). Onderzoek naar gehoorzaamheid en autonomie, in het spoor van de experimenten van Milgram, leert dat het individu autonoom kan oordelen op voorwaarde dat er adequate instellingen zijn. Deze instellingen kunnen ervoor zorgen dat rechten beter gewaarborgd worden. Later onderzoek van Willem Doise betreft de sociale representaties van de fundamentele rechten. Hieruit blijkt dat er wel degelijk een gemeenschappelijk begrip bestaat van de verschillende rechten die opgenomen zijn in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en dit over de grenzen van nationale en culturele groepen heen. Onderzoek in oorlogssituaties toont aan dat de gemeenschappelijke (in tegenstelling tot de individuele) ervaring van de schending van fundamentele rechten kan leiden tot een bewustzijn van het belang van die rechten, en dus niet noodzakelijk leidt tot een spiraal van geweld waarbij men de oorlogswreedheden als normaal gaat beschouwen.

Toch biedt dit boek niet in de eerste plaats een overzicht van sociaalpsychologische onderzoeksresultaten. Deze komen ter sprake, maar dan heel gecondenseerd en niet zo systematisch. Je moet al wat voorkennis hebben van de grote verworvenheden van het naoorlogse onderzoek op dit domein. Wie deze voorkennis heeft vindt hier ongetwijfeld interessante informatie over hoe onderzoek zich ontwikkelt, hoe hypotheses en onderzoeksvragen en -projecten tot stand komen, en hoe onderzoeksgroepen en onderzoekstradities zich ontwikkelen.  Grote namen en belangrijke etappes uit de naoorlogse sociale psychologie passeren de revue: Piaget, Tajfel, Moscovici,... in een persoonlijk getint relaas van een wetenschappelijke loopbaan.

Read 3910 times Last modified on zaterdag, 12 december 2015 12:16

Latest from Trui Schellens

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.