logo

maandag, 20 april 2009 01:00

Voor een hardnekkige filosofie

Written by
Rate this item
(0 votes)
Ignaas Devisch, De ivoren toren. Pleidooi voor een hardnekkige filosofie. Een essay. Kampen, Klement, 2008, 96 p.

Er is geen antwoord op de grote vragen, een omvattend wereldbeeld is vandaag niet meer mogelijk en een absolute waarheid is er niet. En toch mag de filosofie de aanspraak op waarheid niet laten varen en moet zij de problemen en vragen van deze tijd en van onze samenleving kritisch en grondig doordenken. Dit is het spanningsveld waarin het essay van Ignaas Devisch zich beweegt. Hij reageert tegen het alomtegenwoordige, al te makkelijke relativisme in verband met de waarheid, hij wil de wijsgerige traditie en haar teksten niet overboord gooien, hij vindt dat filosofie meer dan een gids voor het leven moet zijn en is beducht voor de anti-intellectuele houding die hij ontwaart in de roep om authenticiteit en het beroep op het gevoel. De ivoren toren uit de titel is een beeld voor de wereldvreemdheid die de filosofie wel verweten wordt. Ignaas Devisch geeft een cultuurhistorische schets waaruit de dubbelzinnigheid van dit beeld moet blijken: de ivoren toren blijkt ook object van verlangen te zijn. Deze dubbelzinnigheid wordt betrokken op de hedendaagse verhouding tot de waarheid: er heerst wantrouwen tegenover ieder die de waarheid in pacht meent te hebben, maar tegelijkertijd wil "ieder zijn waarheid". Ignaas Devisch vindt dat filosofie moet onderzoeken en problematiseren, en daarbij naar waarheid moet blijven streven. Filosofie moet bij voorbeeld de vraag stellen naar de context en het kader waarin wij vandaag zo driftig op zoek gaan naar levenslessen. Ze moet daarbij streng en methodisch tewerk gaan, en de kwesties die ze aanpakt tot het einde door denken. Dit noemt de auteur een hardnekkige filosofie. Ze komt hierin overeen met de wetenschap, maar ontbeert de empirische toetsing die de moderne wetenschap typeert. Toch is ze meer dan een reservoir van voorlopige antwoorden op vragen die later door de wetenschap op een sluitende manier zullen worden beantwoord. De filosofie moet het vertrekpunt van waaruit men vragen stelt mee in de reflectie betrekken. Ze betreft dus niet alleen het object maar ook het subject van de kennis. Dergelijk filosofisch onderzoek is een vorm van handelen, een praxis: het is noeste arbeid, die vertrekt van een engagement, van een moeten dat voorafgaat aan de ethiek. Er is a.h.w. een plicht tot vragen, tot het openhouden van de vraag.

Dit boekje is een terecht pleidooi voor een filosofie die onderzoekt en problematiseert. Het bevat aanzetten tot interessante analyses. Bij voorbeeld wanneer het de vraag hoe men zich als denkend subject tot de wereld verhoudt, naar voor schuift als opgave voor de filosofie, en daaraan een bespreking van de eindigheid en het gesitueerd-zijn van de mens verbindt. Toch vinden we de volgehouden analyse waar het boekje zo voor pleit, hier niet of weinig terug. Bij voorbeeld: wanneer Ignaas Devisch spreekt over het belang van kritiek, zou het zijn positie versterken indien hij zou ontwikkelen wat kritiek zou kunnen zijn in de huidige maatschappelijke en intellectuele context, en waarom kritiek belangrijk blijft. Het boekje blijft wat ter plaatse trappelen, het waagt zich zelf niet aan een grondige methodische behandeling van belangrijke vragen. Dit past wel in het gekozen genre, het essay, maar de auteur lost de verwachtingen die hij zelf oproept niet helemaal in. De zaak waar hij voor pleit is intussen wel degelijk het verdedigen waard.

Gertrude Schellens

Read 5126 times Last modified on zaterdag, 12 december 2015 12:16

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.