logo

dinsdag, 24 september 2019 13:41

De neushoorn is er bijna aan, en dan?

Written by
Rate this item
(1 Vote)

Dirk Kurbjuweit van Der Spiegel bracht in zijn column verslag uit van een safari met zijn kinderen (DS 14 september). Hij beschrijft uitbundig hoe overweldigend de natuur in Tanzania is, hoe spannend het is de vijf grootste diersoorten in Afrika te spotten. Buffels, olifanten en leeuwen, en als je geluk hebt ook een luipaard. Hij merkt op dat je nog nauwelijks een neushoorn kunt zien, omdat de mens de soort vrijwel heeft uitgeroeid. Dat leek me wel iets om bij stil te staan, dat de big five binnenkort met vier zijn. Maar nee, de auteur sluit romantisch af met een beeld uit het restaurant van de lodge, waar hij zicht heeft op buffels die uit het zwembad komen drinken. Voor de auteur toont dit beeld ‘een zeldzame mengeling van wildernis en beschaving’.

Iedereen mag romantische columns schrijven, maar stel dan ook de juiste vragen. Dat laatste doet de documentaire The last male on earth, die zondag in première gaat in Bozar. Het toont de laatste drie levens¬jaren van Sudan, de laatste mannelijke noordelijke witte neushoorn. Hij werd in het wild geboren in Zuid-Soedan in 1973, maar hij werd gevangengenomen en overgebracht naar een dierentuin in Tsjechië. In 2009 verhuisde hij naar het reservaat Ol Pejeta in Kenia, samen met drie soortgenoten, nog een mannetje en twee vrouwtjes. Ook in die meer natuurlijke habitat volgde geen succesvolle zwangerschap. Het eerste mannetje overleed in 2014, vier jaar later was Sudan aan de beurt. En hij is niet alleen.

Stropers op de loer

Onze biodiversiteit stort ineen, dat is de realiteit van onze unieke ‘mengeling van wildernis en beschaving’. Afgelopen mei bracht het Intergouvernementeel Platform over Biodiversiteit zijn rapport uit over de staat van de biodiversiteit. Het leest niet als een vrolijk verhaal: uitstervende soorten, teruglopende populaties, verlies aan habitat en ecosysteemdiensten zoals de opslag van CO2, het vasthouden van zoet water en de regulering van weerpatronen. Concreet worden ongeveer 1 miljoen dieren en planten met uitsterven bedreigd, meer dan ooit tevoren in de menselijke geschiedenis. 

Als je denkt dat we in een parklandschap met wat schapen, herten en eekhoorns even gelukkig zouden zijn, maak je jezelf iets wijs

Neushoorns lijden niet alleen onder de versnippering van hun leefgebied, maar vooral onder de grote vraag naar hoorns in Azië. Het waanzinnige aantal stropers vergt bescherming en een immense inzet van middelen en mensen. Cynisch genoeg zal de laatste gestroopte neushoorn het meest opbrengen.

Je kunt je natuurlijk afvragen wat het uitmaakt dat er op afzienbare tijd misschien geen neushoorns meer zijn. Kunnen we niet even gelukkig zijn in een parklandschap met wat schapen, herten en eekhoorns? Ik denk dat we onszelf dan tweemaal iets wijsmaken. Ten eerste over hoe we onszelf zien. Dat is verbonden met deze fundamentele, ethische vraag: wie zijn wij om deze zoogdieren, met een eigen complex en sociaal leven, uit te roeien? Is het een feit zonder waarde dat onze kinderen zullen opgroeien in een wereld zonder neushoorns en wie weet ook tijgers, luipaarden en olifanten? Ten tweede is het een illusie om te denken dat we als mensen een goed leven kunnen blijven leven zonder de diensten die ecosystemen ons leveren. Telkens als er een invloedrijk dier in een biotoop verdwijnt, begint alles te veranderen. Het woud waarin de zaadetende Afrikaanse bosolifant leeft, kent dankzij hem een grote diversiteit aan planten en dieren. Neem de olifanten weg en het complexe ecosysteem staat op de helling.

De reuzenpanda is al veilig

Ik hoop dat de dood van Sudan een wake¬-upcall is voor de mensheid. Voor hem kunnen we niets meer doen. Maar we kunnen wel leren uit onze fouten. Om de voortdurende achteruitgang van de natuur te herstellen en te stoppen moeten we specifieke beleidstrajecten ontwikkelen. Niet alleen in Afrika of Azië, maar ook in eigen land is er nood aan actie. Onze internationale voetafdruk moet drastisch naar beneden, door geïmporteerde ontbossing tegen te gaan en de illegale handel in hout en wilde soorten te bestrijden. Onze nationale luchthaven en de Antwerpse haven mogen niet langer een transitplek zijn voor ivoor en hoorns van olifanten en neushoorns. Goed beleid werpt vruchten af, zo is de reuzenpanda redelijk veilig na twintig jaar werk door de Chinese regering.

Wat voor de klimaatverandering geldt, geldt voor de biodiversiteit. We hebben niet veel tijd meer om het tij te keren. De Verenigde Naties spreken van tien jaar. De noordelijke witte neushoorn en de westelijke zwarte neushoorn kunnen we niet meer terugbrengen, en voor veel andere soorten is het ook al te laat. In 2020 moeten we een trendbreuk realiseren. Om eindelijk vorm te geven aan een echte mengeling van wildernis en beschaving.

Dit artikel verscheen op donderdag 19/09/2019 in De Standaard.

Read 101 times Last modified on dinsdag, 24 september 2019 13:46
Dirk Holemans

Dirk Holemans: coördinator van denktank Oikos / hoofdredacteur

van gelijknamige tijdschrift / publicist

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.