logo

vrijdag, 28 januari 2011 14:05

De crisis van de biodiversiteit

Written by
Rate this item
(1 Vote)

Een boeiende lezing over het mondiaal beleid op vlak van biodiversiteit

<p><b>De biodiversiteitscrisis</b></p><p> </p><p>Een van de drijvende krachten binnen de ngo wereld rond biodiversiteit is Christine von Weizsäcker. Met als man Ernst von Weizsäcker (auteur van o.m. Factor 5) kan je er op aan dat ze rijk gestoffeerde gesprekken voeren aan hun keukentafel.</p><p> </p><p>Hetzelfde was het geval tijdens de lezing van Christine von Weizsäcker in Brussel op 27 januari jongstleden. Op uitnodiging van de Club van Rome (Brussels Chapter), waar Oikos lid van is, bracht ze een goed onderbouwd maar vooral ontnuchterend verhaal.</p><p> </p><p>Haar lezing begon met te verduidelijken dat biodiversiteit gaat over complexiteit. Biodiversiteit kan je namelijk op heel wat niveaus beschrijven: op niveau van ecosystemen, op niveau van soorten, en binnen een bepaalde soort zoals rijst. De term biodiversiteit werd gemunt door de bioloog Wilson in de jaren ’80. Ondertussen is het een cruciaal concept geworden: we worden ons meer en meer bewust van de diensten die ecosystemen ons leveren: ze vormen de basis voor onze levens en leefomgevingen. Mochten er bijvoorbeeld geen bijen meer zijn, dan zou dit een catastrofe betekenen voor landbouwopbrengsten. Biodiversiteit is ook een sociaal concept: noch de staat noch de formele markt maar wel ecosystemen voorzien in de levensvoorziening van de armen in de derde wereld.</p><p>In de lezing werd ook duidelijk wat de mens biodiversiteit aandoet. Op dit moment kennen we al een duizend (!) keer hogere verdwijningsgraad van soorten dan het lange termijn gemiddelde. Dit verlies wordt onder meer aangedreven door habitat wijzigingen en het verlies aan tropische wouden. En als we zo doorgaan zullen er in 2050 geen vissen meer zijn om op te eten in de oceanen…</p><p> </p><p>Na deze inleiding ging von Weizsäcker over naar de beleidsmatige aspecten. De <i>drivers</i> van biodiversiteitverlies liggen volledig buiten de greep van de ministeries van leefmilieu, zij kunnen het dan ook niet alleen oplossen. Er is interministeriële samenwerking nodig op het nationaal niveau (verre van evident) gekaderd binnen internationale milieu <i>governance</i>. Dit betekent concreet het uitwerken van multilaterale overeenkomsten die voorzien in een betrouwbaar, rechtvaardig en adequaat wettelijk en financieel kader.</p><p> </p><p>Het startpunt van het mondiale beleid op vlak van biodiversiteit kan gelegd worden bij de Rio Conferentie over Duurzame Ontwikkeling van 1992. Toen werd de <i>Convention on Biological Diversity,</i> gelanceerd die ondertussen 193 landen hebben ondertekend (maar de VS niet…) en sinds 1993 van kracht is. Zo’n conventie is een vorm van ‘soft law’: het is niet eenvoudig om de afspraken af te dwingen. De conventie heeft drie doelen: behoud van biologische diversiteit, duurzaam gebruik van haar bestanddelen en een eerlijk en rechtvaardige verdeling van de voordelen die voortkomen uit het gebruik van genetische bronnen. Het is duidelijk dat de drie doelen onderling verbonden zijn.</p><p>De conventie heeft onder meer geleid tot het <i>Cartagena Protocol on Biosafety</i> in 2000; gebaseerd op het voorzorgsprincipe, gaat het over het gebruik en de transfer van genetisch gemanipuleerde organismen (gmo’s). Grote producerende landen van gmo’s (VS, Canada, Argentinië) hebben dit Protocol niet getekend.</p><p>In 2002 werd op de Top van Johannesburg over Duurzame Ontwikkeling beslist om de toename van het biodiversiteitverlies te doen dalen tegen 2010. Maar dit is niet gelukt: het er de komende jaren op aankomen om de drijfveren (<i>drivers</i>) te durven aanpakken!</p><p> </p><p>Het laatste deel van de lezing ging over de ervaring van de spreekster op de biodiversiteitstop van Nagoya afgelopen jaar. Er werd daar een strategisch plan afgesproken, maar zal het werken?</p><p>Voor von Weizsäcker hangt dat onder meer af van financiële basis. Japan als gastland heeft zeer genereuze voorstellen gedaan. Maar dat is niets geworden, want er werd een tweede financieringsmechanisme geïntroduceerd, die stelt dat overheden het niet kunnen maar dat de markt het wel kan (‘<i>new and innovative mechanisms</i>). Gelukkig is hier heel wat kritiek op gekomen en is de nieuwe tekst niet goedgekeurd geraakt.</p><p> </p><p>Het strafste was van de avond was het verhaal hoe heel wat projecten gewoon het tegengestelde bereiken van wat ze beogen. Zo hebben de Canadezen een project om CO2-certificaten te verkrijgen in Argentinië door er bossen te planten in de pampa. Maar wat bleek toen men de jonge boompjes plantte: het gras groeide beter dan de bomen (wat logisch is want de pampa is de pampa: grasland). Dus: om de bomen in jonge fasen te beschermen werd voorgesteld om <i>roundup</i> resistente bomen te planten om dan het gras kapot te spuiten met het pesticide <i>roundup</i>. En toevallig zijn de bomen en de onkruidverdelger in handen van Mosanto... Maar het verhaal gaat verder: de pampa’s bevatten zeer dikke lagen aan humus die nu onder het gras vastzitten. Als de bovenkant dood spuit begint alles te rotten en te vergisten. Dit zou meer CO2 in de lucht brengen dan het afbranden van primair woud! Of hoe cynisch alles gespeeld kan worden…</p><p> </p><p>Hetzelfde gaat in zeker zin op over de mondiale onderhandelingen over klimaatwijziging en biodiversiteitverlies. Het is algemeen gekend dat beide samenhangen. Klimaatswijziging leidt tot een versneld en verhoogd uitsterven van soorten. En als ecosystemen daardoor kapseizen kan er heel wat CO2 de lucht in gaan, die op haar beurt de klimaatwijzigingen versterken…</p><p>Von Weizsäcker maakte echter duidelijk deze evidentie straal genegeerd wordt. Op enkele weken tijd vond de top rond klimaat (Cancun) en die rond biodiversiteit (Nagoya) plaats. Van enige interactie was geen sprake. Von Weizsäcker kloeg aan hoe Joke Schauvliege, als Vlaams minister woordvoerster van het Belgisch voorzitterschap van de EU, ook letterlijk in haar tussenkomsten de twee thema’s uit elkaar hield.</p><p> </p><p>Biodiversiteit gaat tenslotte ook over geopolitiek. De zones met hoge biodiversiteit liggen voornamelijk in de ontwikkelingslanden, terwijl de botanische tuinen en genenbanken zich voornamelijk in ontwikkelde landen bevinden. Eén wereldkaart die dit toonde, vatte dan ook de lezing goed samen: we zijn wereldwijd met elkaar verbonden, alleen door internationale samenwerking zullen we de biodiversiteit kunnen redden.</p><p> </p><p> </p>

Read 7860 times Last modified on vrijdag, 28 januari 2011 14:07
Dirk Holemans

Dirk Holemans: coördinator van denktank Oikos / hoofdredacteur

van gelijknamige tijdschrift / publicist

More in this category: Open oproep GGO-maïs »

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.