logo

  • Harald Welzer2
  • Juliet Schor-4
  • DSC 0116-banner
  • michel bauwens 2
  • vandana shiva 38-3
  • p5
  • p6b
  • p4
  • SaskiaSassen1
  • Harald Welzer
  • Juliet Schor
  • Ecopolis 2015
  • Michel Bauwens
  • Vandana Shiva
  • Rob Hopkins
  • Het Groene Boek 2012
  • Dennis Meadows
  • Saskia Sassen

Laatste bijdragen schrijversgemeenschap

Inhoud jongste nummer

Oikos 81

Van betonstop tot start van de toekomst, stelt Dirk Holemans zijn edito. Een mooie visie hebben over wat we in 2040 moeten bereiken volstaat niet. En laat het al zeker geen mistgordijn zijn om zaken uit te stellen. Enkel als we vandaag de koerswijziging in gang zetten, realiseren we de trendbreuk naar een duurzame samenleving op tijd. 

Willem Staes schetst de uitdaging waarvoor vakbonden in transitie staan. Hun rol is verre van uitgespeeld, op voorwaarde dat ze hun doelstellingen en acties opnieuw oriënteren om de maatschappelijk en economisch noodzakelijke duurzaamheidstransitie in rechtvaardige banen te leiden. 

Dit is zonder meer het belangrijkste artikel uit Oikos 81: de robotrevolutie: risico’s en kansen. In deze stevige bijdrage schetst Johan Malcorps de kansen maar ook bedreigingen verbonden met digitalisering, artificiële intelligentie en the internet of things. Nemen robots onze jobs en inkomens af? Of bieden innovaties juist veel kansen voor economische en sociale ontwikkeling? Met dit artikel ben je mee in de huidige discussie.

Je ziet ze steeds meer ontstaan, de burgerinitiatieven of commons. In hun artikel bespreken Filip De Rynck, Evelien Depauw en Raf Pauly de verhouding tussen deze initiatieven en de overheid op basis van verkennend onderzoek in Gent. Fablabs, repaircafés, coöperaties en collectief wonen, een hele resem heel diverse projecten passeren de revue. Het klassieke beeld van ‘de overheid’ voldoet niet meer, er is sprake van een regulerende en van een faciliterende overheid die elkaar bovendien in de weg kunnen zitten.

Een noodzakelijk hoofdstuk ‘Macht en geld’ uit het boek Vrijheid & Zekerheid van Dirk Holemans. Als we de omslag willen maken naar een sociaalecologische samenleving, zullen we ook ons geldsysteem in handen moeten nemen. De euro is, net als de monocultuur in de landbouw, niet schokbestendig. Enkel een ecosysteem van complementaire munten zorgt voor een veerkrachtige samenleving. 

Antwerpen18 is een nieuw initiatief dat denkers samenbrengt om een progressieve agenda voor de stad Antwerpen op te bouwen. Uit het recent verschenen boek Onze stad. Inspiratie voor de stad van morgen publiceren we in deze Oikos alvast drie teksten. Manu Claeys schrijft over Bouwen op bewonersparticipatie, Gerardo Salinas verkent het thema Migratie, kunst en stad terwijl Dirk Lauwers het beleid voor nieuwe mobiliteit ontwikkelt.

In de rubriek Aangeboden: Burn-out, de kost van free Wifi? Marleen Verbruggen buigt zich over het onderzoek dat nagaat op welke wijze draadloze technologie elektrostress veroorzaakt. Verder blijft Dit is mijn hof, het boek van Chris De Stoop, reacties opleveren. Myriam Dumortier stipt aan dat in dit boek heel wat zaken onbelicht blijven, zoals het gegeven dat de bedreigde natuur tussen hamer en aanbeeld zit in Vlaanderen. Eddy Dupae van zijn kant mist in het boek het ethische aspect van heel de havenuitbreiding waarbij waardevolle natuur verdwijnt.

In de rubriek Literair, gedichten van Anke Dingemans, en een tekening van Redmond

In Uitgelezen: Dit is morgen (Thomas Decreus & Christophe Callewaert), Inside the Green Economy (Thomas Fatheuer, Lili Fuhr & Barbara Unmüssig) en Valkuilen van de progressieve frontvorming (Jos Geysels & Herman Lauwers).

 

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Oikos 80

Jeroen Theunissen schreef - tussen de facebook- en Google-pauzes door - een essay over de 'kloktijd'. Wat kan een bevrijding van de kloktijd betekenen en hoe kunnen we dit vinden? Van een verslaving aan de smartphone, over efficiëntie en tijdswinst tot een tijdsbevrijdende wandeling doorheen Europa.

In Etenstijd! beschrijft Dorien Knockaert de afbrokkeling van onze eetcultuur en een nieuwe die in de plaats komt. Wat we zelf niet kunnen, laten we beter over aan een ander. Dus we bouwen huizen zonder keukens en gaan op restaurant, of laten de menu van de week beslissen door bedrijven als Hello Fresh. Aan de andere kant staan dan weer deelkeukens waar mensen samenkomen om te koken, volkstuintjes om samen te tuinieren, tot zelfs ware ‘voedselbewegingscollectieven’.

Het eerste wat we associëren met Jezus, is niet dat hij een harde werker was. In Luiheid als de achtste deugd? Een bezinning op het goede leven gaat Johan Braeckman doorheen Bijbelse teksten op zoek naar waar de verheerlijking van arbeid dan wel vandaan komt. Jager-verzamelaar-culturen ervaren een totaal andere belevenis van arbeid en de huidige tendens van burn-outs wijst erop dat ook wij in het westen op zoek gaan naar een andere invulling van arbeidstijd.

Warda El-Kaddouri staat stil bij leeftijd. Ze verkent twee dimensies van tijd in relatie tot leeftijd - de tijd die we leven. Ten eerste gaat ze in op de correlatie van tijdservaring en leeftijd en verder beschouwt ze de tijdsgeest van verschillende generaties met bijhorend onbegrip en conflict. Kan het ons leiden naar een andere invulling van leven?

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Oikos 78

De vluchtelingencrisis in zijn ware gedaante? Dat is een deels, maar groeiend onleefbaar geworden planeet die zowel oorzaak als gevolg wordt van conflicten, politieke instabiliteit, extremisme en vluchtelingenstromen. En deze processen versterken elkaar helaas alleen maar. Tijd dus om dringend van koers te veranderen, het ecologische gezicht van de vluchtelingencrisis te herkennen, stelt Myriam Dumortier, want we staan pas aan het begin van ‘wat Saskia Sassen omschrijft als uitstoting'. 

De 30-urenwerkweek: een pleidooi. Een utopie? Allerminst, volgens Femma-medewerkers Jeroen Lievens en Ilse Devooght - de afschaffing van slavernij en kinderarbeid of het stemrecht voor vrouwen was vroeger ook zo’n utopie. Want vandaag is de norm voltijds werken, maar ten koste van veel: ons welzijn, gendergelijkheid én het klimaat. Heel wat mensen leven op hun limiet'; het wordt tijd om ons opnieuw aan te passen aan de huidige uitdaging van een  kwaliteitsvoller en evenwichtiger combinatiemodel

Bart Caron beschouwt de beslissing over de vijfjarige kunstensubsidies in Het kunstenlandschap in Vlaanderen: de georganiseerde verschraling. ‘Het veld is gedecimeerd. Rekenkunde heeft het gehaald op artistieke weging. Het lijkt eerder een beheersingsstrategie van een zich terugtrekkende overheid dan een subsidiebeleid met een hart voor de kunsten.’ En vooral: waar is de diepe overtuiging naartoe, dat we pas een rijke en warme samenleving bouwen op kunst en cultuur?

In de rubriek Aangeboden: een indringend insidersverhaal van Nick Meynen over Chevron en het indammen van een uitdijende olievlek. ‘Van Brazilië over Colombia, de Shetlandeilanden en Roemenië tot de Niger delta en Thailand: overal zijn gemeenschappen in conflict met Chevron. De uitkomst van de Ecuador-versus-Chevronzaak zal een impact op al deze conflicten hebben, omdat de getroffenen elkaar steeds beter kennen en van elkaar leren. Chevron zelf 'inspireert' andere grote bedrijven om in de tegenaanval te gaan.’

Ook Aangeboden: We must learn empathy: Earthlings, Cowspiracy, Cooked en Novalis, door Roy de Jong, een bespreking van enkele spraakmakende documentaires die de misstanden tussen mens en dier aan de kaak stellen.

Nog Aangeboden: een waarschuwing van Toon Zijlstra en Thomas Vanoutrive voor alle voorstanders van het mobiliteitsbudget: opgelet! Au fond speelt deze vrije keuze voor een alternatief op de klassieke bedrijfswagen vooral in de kaart van de tendens naar ‘het promoten en construeren van een meer flexibele, ondernemende, competitieve, individueel-verantwoordelijke werknemer’.

Je kan er niet meer naast kijken: het toenemende aantal burgers dat zich organiseert om samen en met het oog op de toekomst te voorzien in (lokale) noden: van cohousingprojecten en energiecoöperaties, tot zelfplukboerderijen, LETS-cafés en collectieven die zich inzetten voor een duurzame stad. Ze tonen dat er naast de markt en de staat een derde manier is om zaken te organiseren in onze samenleving. Fleur Noy & Dirk Holemans brachten de huidige burgercollectieven in kaart.

Laura Bodyn vertelt het verhaal van het Heempark in Genk, hoe burgers en lokale overheid er samen een natuurparel beheren en hierdoor mee bouwen aan verbondenheid binnen de gemeenschap.

Energieopslag: hype of heilige graal? Sam Hamels maakt ons wegwijs in het huidige onderzoek naar economische toekomstscenario’s voor het Belgische energielandschap, meer bepaald technologieën die de opslag van energie mogelijk maken, zoals grootschalige batterijen. Wat kan de potentiële rol zijn van energieopslag in de toekomst?

In de rubriek Literair gedichten van Antoon Van den Braembussche en tekeningen van Redmond.

 

 

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Oikos 77

Deze tijd is er een van een tweestromenland: De hoofdstroom met regeringen gefixeerd op besparingen en onvermogend om te werken aan een duurzame toekomst. En een delta van ontelbare burgerinitiatieven die wereldwijd werk maken van een betere wereld. Democratie is wat er gebeurt als burgers echt de ruimte krijgen, stelt Dirk Holemans, en dat vraagt geen kleinere maar een andere overheid die verbindend werkt met burgerinitiatieven. 

Wat de stad Bologna doet bijvoorbeeld, in haar samenwerking met burgers om een sociale markt voor zorg te creëren, is ongezien. We lezen het in Jef Peeters’ vertaling van sociale coöperaties en sociale zorg, een deel uit het topboek Humanizing the Economy van John Restakis. Zowel de argumenten, de mogelijkheden als de voorwaarden voor een dergelijke coöperatieve benadering worden uitgediept. 

Zorgcoöperaties illustreren in het bijzonder een economische transitie: economie wordt terug een zaak van iedereen (de civiele samenleving, naast de staat en de markt) en richt zich op het realiseren van een gemeenschappelijk goed, dat prioriteit krijgt boven privaat gewin. Het leidend principe? ‘Wederkerigheid’ in plaats van concurrentie.

Een ander coöperatief verhaal vinden we bij De boerderij als sociale oefenplek. De verhalen van Walter Coens (An Verboven, Myriam Dumortier & Wivine Heynderick). Ook hier een gelijkaardig leidend principe: broederlijkheid als werkend ideaal in de economie. Een verhaal over een levendige verbinding tussen consument en producent, en een boerderij in zijn sociale functie, waar samenwerking op basis van gelijkwaardigheid volop groeide tot een coöperatieve vorm én een uitgebreide gemeenschapsvorming rond de boerderij. En over de idealen van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid op de juiste plek in ons maatschappelijk leven te krijgen. 

In Buurtijd of een β per uur geven Wim Deprez & Erica van Hylckama een inkijk in een sterk burgerinitiatief: een ruilsysteem van taken die moeilijk of zelfs geen enkel antwoord vinden, opgericht vanuit Buurtwerk Posthof in Berchem. Het spreekt de talenten en mogelijkheden van mensen aan, stimuleert ontmoetingen tussen buurtbewoners en versterkt het sociaal weefsel in de buurt.

In het dossier: Natuurcompensatie gewikt en gewogen wordt de huidig gangbare stelling in vraag gesteld dat natuurcompensatie kan leiden tot een win-win voor economie en ecologie. ‘Is in het huwelijk tussen economie en ecologie de natuur uiteindelijk niet stiekem de verliezer?’, vraagt Glenn Deliège zich af; hij vergelijkt de zaak Essers met die van het Antwerpse Deurganckdok. Hendrik Schoukens toont hoe natuurbeschermingswetten afschaffen of verregaand versoepelen omdat ze bepaalde vormen van ongebreidelde projectontwikkeling in de weg staan – zoals sommige projectontwikkelaars wel lijken te wensen - hetzelfde is als de wereld op zijn kop zetten. Ook Dieter Anseeuw pleit voor een ommekeer in het beleid: als we zo verder doen komt er geen bos of natuur bij in Vlaanderen, maar is Vlaanderen tegen 2050 zowat helemaal volgebouwd. Willen we dat niet, dan zullen we moeten leren dat conserveren niet gewoon beter is dan compenseren. Bewaren wat waardevol is, is gewoonweg van een andere orde dan alles op de weegschaal van de economische rendabiliteit te plaatsen. Chris Steenwege, directeur van Natuurpunt, plaatste een wederwoord.

In de rubriek Literair gedichten van Herlinda Vekemans uit Kwartet voor het einde van de tijd, en een tekening van Redmond.

In de rubriek Uitgelezen Jos Geysels’ bespreking van Het nieuwe wij van Wouter Beke

AankondigingZomerweek Aardewerk, Het Tijdperk van de Mens, Over Leven in het Antropoceen, met Anneleen Kenis & Matthias Lievens, 10-16 augustus 2016, Chassepierre 

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Oikos 76

‘Na fair trade chocolade nu ook fair trade fiscaliteit bij Starbucks of Ikea’, stelt Dirk Holemans.  Een pleidooi voor een nieuw Europa dat niet langer nationale beschermende kaders ontmantelt. Voor een Europa dat bevoegdheden krijgt in sociaal beleid, zodat opnieuw werk wordt gemaakt van  herverdelende rechtvaardigheid. Want Europa is nu een huis zonder dak: telkens het sociaaleconomisch slecht weer is, staan de Europeanen in de kou. 

In ons themanummer Ecologische economie

Jef Peeters leidt het topboek Humanizing the Economy van John Restakis in en vertaalde het hoofdstuk over sociale coöperaties en sociale zorg. Zorgcoöperaties illustreren in het bijzonder een economische transitie: economie wordt terug een zaak van iedereen (de civiele samenleving, naast de staat en de markt) en richt zich op het realiseren van een gemeenschappelijk goed, dat prioriteit krijgt boven privaat gewin. Tegenover privatisering plaatst Restakis een strategie van vermaatschappelijking via coöperaties. En aan de basis van zowel economische als sociale hervorming staat wederkerigheid in de plaats van het concurrentiebeginsel.

Ook Herman Daly’s Economie voor een volle wereld kreeg een vertaling door Magda Brijssinck en Jan Mertens: een schets van de ‘optimale schaal van de economie in een volle wereld’ en beleidslijnen voor een steady-state-economie. 

Johan Malcorps bespreekt de noodzaak van een politieke keuze van Vlaanderen voor een circulaire economie: blijft deze een niche binnen de bestaande economie of gaan we voor een gehele omvorming van onze economie zodat die minder afhankelijk wordt van grondstoffen, minder afval voortbrengt en meer waarde schept uit nieuwe materiaalkringlopen? En maken we daarbij echt duurzame keuzes?

Op het gebied van een duurzame landbouw- en voedselproductie vormt ‘ggo-scepsis geen anti-moderne houding, maar een positieve, hoopgevende strijd’ vóór de vrijheid van boeren en consumenten, tegen de industriële belangen. Wouter Vanhove brengt een gedegen agro-ecologische analyse van ggo’s.  

In Het systeem tussen je boterham schotelt Wouter Boesman ons de paradox voor van de vaak lokale focus van stedelijke voedselstrategieën: ‘Voeding is vandaag het terrein bij uitstek waar de wereld verbonden is en regio’s van elkaar afhankelijk zijn.’ 

In Voorbij IS en Assad, een ‘derde weg’ in Syrië gaat Willem Staes in op de noodzaak aan een structurele ondersteuning van lokale vredesopbouw van onderuit. 

Michiel Bussink werpt een terugblik op de klimaatonderhandelingen in Parijs, afgelopen december: het rampzalige succes van Parijs.

In de rubriek Literair gedichten van Maarten Inghels, stadsdichter van Antwerpen, en een tekening van Redmond.

En we kijken uit naar zondag 17 april 2016: Ecopolis #2 - voor een juiste samenleving / ECOPOLIS #2 - for a just society. Deze tweede editie van Ecopolis - opvolger van Het Groene Boek - gaat door in het Kaaitheater in Brussel.

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Oikos 75

 

Deze tijd is de onze, als we de kans grijpen, stelt Dirk Holemans zijn edito. In de 20ste eeuw verenigden burgers zich in vakbonden om hun rechten af te dwingen. Deze eeuw is het moment aangebroken dat alle initiatieven zich verenigen in slagkrachtige nieuwe burgerbewegingen, stadsbonden en regiobonden, verenigd rond het streven naar een duurzame samenleving die ze zelf in handen nemen.

Willem Staes schetst de achtergrond en toekomstperspectieven van de oorlog in Syrië.
Zowel de oorlog als de opkomst van IS moeten immers gezien worden ‘in een bredere regionale context, waarin sektarische spanningen al decennialang doelbewust aangewakkerd worden.’ België en de EU hebben een belangrijke rol te spelen volgens Staes, met meer middelen voor humanitaire hulp, een politieke strategie voor vredesopbouw post-Assad, een VN-vredeshandhavingsmissie en steun aan lokale vredesactivisten.

Nu de eerste hype rond de groene encycliek Laudato Si is overgewaaid, biedt Johan Malcorps ons zijn grondige lezing van de verrassende standpunten van paus Franciscus aan: anders dan eerdere pausen plaatst Franciscus zijn ecologische visie in het centrum van de christelijke geloofsleer, maar waar vinden ecologisten en progressieven raakpunten en waar blijven er duidelijke discussiepunten? Eén zaak is alvast helder en gedeeld: ‘De mens zelf zal moeten veranderen.’
Een boodschap die haaks staat op deze van de ‘Ecomodernen’, volgens Dirk Holemans de nieuwe schaapsvacht van big industry: om de vernietiging van de planeet tegen te gaan, kunnen we de bestaande samenleving, haar consumptie- en machtsverhoudingen, rustig behouden, stellen ze met onversneden optimisme en een blind geloof in de ‘juiste technologie’. Over sociale rechtvaardigheid echter geen woord, vandaar dit opiniestuk ondertekend door meer dan tien milieubewegingen.

Mensen die aan de weg timmeren van een ecologische economie: we vinden ze op vele terreinen. Zo stellen Anne Snick & Hugo Wanner enkele monetaire hefbomen voor die voor de transitie vereist zijn. ‘Verbijsterend dat er zo weinig aandacht besteed wordt hieraan. Want groeidwang heeft alles te maken met het geldsysteem: geld is een sociale constructie en kan in principe bijgestuurd worden, want er staan geen natuurwetten in de weg. De alternatieven (bijv. voor bankengeld) zijn vandaag nochtans voorhanden, alleen zijn ze nog te weinig gekend en verspreid.’
Brent Bleys, Thomas Block, Bart Defloor en Erik Paredis brengen ideeën uit de degrowth beweging naar voor. Een beweging die uitgaat van een maatschappij die gedijt door anders en beter te leven met minder, met een visie die het politieke aspect van de economie benadrukt, en last but not least geenszins synoniem staat voor economische recessie of onstabiliteit.
Ook op werkvlak zijn we in een impasse geraakt. Denk aan de verbijsterend lage cijfers qua gezonde werkzin van een gemiddelde Europeaan (13%), verontrustende burn-outcijfers, een verdubbeling van langdurig ziekteverzuim in Belgische organisaties (sinds 2008) en ga zo maar door. Lut Van Mossevelde neemt ons mee in een duurzaam werkverhaal en houdt ons de spiegel voor: wat houdt ons tegen en hoe kunnen we anders werken?

Interview: De milieustrijd doorheen generaties. Met de klimaatconferentie in Parijs in aantocht, vroegen we drie jonge wolven om hun licht te laten schijnen op de ecologische uitdagingen van vandaag. Beleidscoördinator van Bond Beter Leefmilieu Mathias Bienstman, campagneverantwoordelijke van Greenpeace Joeri Thijs en activiste bij Climate Express Liza Lebrun geven hun visie over het politiseren van een jonge generatie, de verschuivende milieustrijd en ‘apocaloptimisten’ of ‘Someone who knows it’s all going to shit, but still thinks things will turn out okay’.

In de rubriek Forum: Ontzuilen om het middenveld te versterken. In het licht van de nog steeds hoog oplaaiende discussies over de toekomst van ons zorgsysteem en de rol daarin van de zuilen blijft het boek De Rekening van de Verzuiling van Mieke Vogels brandend actueel. Vandaar een terugblik én een vooruitblik door Johan Malcorps.

In de rubriek Aangeboden: Leerkansen voor iedereen. Wouter Smets buigt zich over een nieuwe onderwijstrend, genaamd ‘binnenklasdifferentiatie’, en onderzoekt de mogelijke beloftes van dit maatwerk in de klas naar onder andere een hogere onderwijskwaliteit en het verkleinen van de gekende prestatiekloof tussen leerlingen. 
Milieuactivisme in een stedelijk kader: Laura Bodyn geeft ons dankzij haar masterproef sociologie een inkijk in de successen en uitdagingen van de lokale Gentse milieubewegingen.

In de rubriek Literair, gedichten van Carmien Michels, en een tekening van Redmond.
In Uitgelezen: Naar een duurzaam rivierbeheer. Hoe herstellen we de ecosysteemdiensten van rivieren? De Schelde als blauwe draad (Patrick Meire & Mark Van Dyck) en Stop met klagen. Doe-het-zelfgids voor een vrolijke nieuwe wereld (Steven Vromman).

 

Add a comment

AfdrukkenE-mail

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.