Oikos

 
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Onderwerp >> Politiek

feb 22
2010

Bezield realisme

Geschreven door Jan Mertens in SolidariteitPolitiekKlimaatEconomieEcologie

Jan.Mertens@oikos.be

De voorbije weken was er heel wat te doen over een aantal studies die de toekomst van ons sociaal stelsel proberen in te schatten. Zullen we binnen een jaar of tien twintig nog in staat zijn pensioenen te betalen en goede sociale voorzieningen te garanderen? Is onze arbeidsorganisatie voldoende aangepast aan demografische veranderingen? Kunnen we dit budgettair aan, en wat zullen de gevolgen zijn

nov 23
2009

Over identiteiten en sokkels

Geschreven door Jan Mertens in VlaanderenPolitiekMondiaalInterculturaliteitEuropaEcologieDemocratieCultuur

Jan.Mertens@oikos.be
 

In zijn opiniestuk (De Morgen 20 november) roept Bart De Wever ons allen op om aan de slag te gaan met het begrip identiteit. Daarbij suggereert hij dat anderen, die als ‘postmodernisten' of ‘cultuurrelativisten' worden omschreven, bewust niet over identiteit zouden willen spreken of alleen uit zijn op een strategie om het nationalisme zwart te maken. Het is de klassieke overtrokken

nov 12
2009

Ommuurd

Geschreven door Jan Mertens in PolitiekEuropa

Jan.Mertens@oikos.be

Je moet spaarzaam zijn met de geschiedenis. Alleszins wat de woorden betreft. Er kan tegelijk niet genoeg geschiedenis zijn. Voorzichtig en aarzelend, maar ook naakt en zonder illusies. Laat de geschiedenis altijd onder je huid bewegen, adem nooit zonder, ook als je lijkt te zwijgen. En zelfs dan weet je nog niet of je ooit in waarheid zult kunnen leven.

Verhalen en beelden over de val van de

sep 22
2009

Hoog tijd voor een links verhaal over een globale belastingsombouw

Geschreven door Dirk Holemans in SamenlevingPolitiekLinksRechts

dirk.holemans@oikos.be

Dit is de maandelijks Oikos-column voor Knack - editie september 2009

Tot voor kort overheerste de neoliberale ideologie in onze samenleving. Deze stelt dat de enige weg tot welvaart meer marktwerking en minder regels is, waarbij overheidsingrijpen tot een minimum herleid wordt. Over belastingen praat je dan alleen nog om ze te verminderen, of beter nog, om ze af te schaffen. Met de financiële crisis is het politieke systeem zelf tot het inzicht gekomen dat deze ideologie eerder een schadelijk kaartenhuisje is en dat het zo niet verder kan. Meteen is ook het taboe op het ideologische debat opgeheven en kan er terug volop gediscussieerd worden over noodzakelijk overheidsingrijpen en sturende fiscaliteit. 


Het taboe sneuvelde om verschillende redenen. De staatsschuld dreigt zo groot te worden dat iedereen beseft dat enkel de uitgaven bekijken, leidt tot een sociaal bloedbad. Tevens heeft de arrogantie van de banksector ook bij de meer laisser faire politici een ethische snaar geraakt: er zijn grenzen aan private zelfverrijking in tijden van publieke verarming. En misschien wel verrassend: rechts is in Europa zo zelfzeker aan de macht dat ze het aandurft voorstellen te doen die bij de burgers niet noodzakelijk geliefd zijn maar wel als cruciaal worden voorgesteld voor hun toekomst. 

Dit doorbreken van het taboe over fiscale hervormingen betekent echter niet dat iedereen het nu eens is over wat er moet gebeuren. Het is niet omdat Sarkozy een koolstoftaks invoert dat hij een groene jongen is, en ook het Britse VBO wordt niet links omdat hun woordvoerder nu een Tobin-taks bespreekbaar vindt. 


Zoals steeds is een gedegen analyse op zijn plaats die verder terug blikt dan de dag van gisteren, die bijvoorbeeld duidelijk maakt waarom deze rechtse krachten nu het terrein voor zich hebben. 

Hoe komt het dat belastingen in het verdomhoekje zijn terecht gekomen? Want het belastingssysteem vormt een fundamenteel onderdeel van onze democratie. Hiermee financieren we publieke diensten, organiseren we solidariteit en sturen we de samenleving in een bepaalde richting. Begin de jaren negentig werd onder meer vanuit ecologische hoek een rijkdom aan nieuwe ideeën ontwikkeld voor een sociaal-ecologische ombouw van de fiscaliteit, met als bekendste voorbeelden de Tobintaks en de koolstofheffing. Deze voorgestelde taksombouw steunt op een heldere logica: belastingen verminderen op wat goed is voor de samenleving (arbeid) en in dezelfde mate belastingen verhogen op wat schadelijk is (milieu en financiële speculatie). 

De reden waarom deze vernieuwende ideeën niet zijn gerealiseerd, is niet te zoeken bij rechts tijdens de jaren negentig. Dat lag toen uitgeteld in de touwen, de macht in Europa was in handen van het paarse verbond van sociaaldemocraten en liberalen. In plaats van mee hun schouders te zetten onder de voorstellen voor een sociaalecologische taksombouw, omarmden de sociaaldemocraten de liberale derde weg. Wat leidde tot een andere positionering en voorstellen, in het genre van zaken gratis maken en belastingen afschaffen. 

Zo hebben de sociaaldemocraten mee het neoliberale taboe op fiscale hervormingsdebatten geïnstalleerd en de groene vernieuwende ideeën geneutraliseerd. Hierdoor ontstond een woestijn op vlak van publiek debat over noodzakelijke fiscale hervormingen. Als in het eerste decennium van deze eeuw rechts aan kracht wint en terug aan de macht komt, kunnen zij na de financiële crisis vrijelijk voorstellen doen omdat paars de linkerzijde al eerder monddood maakte. 

Het is belangrijk vanuit dit kader te analyseren hoe rechtse krachten zoals Sarkozy op slinkse wijze de ecologische ideeën proberen te recupereren. Zo wordt snel duidelijk dat de Franse koolstoftaks niets past in een samenhangend streven naar een meer rechtvaardige en ecologische samenleving. Ten eerste bouwt Sarkozy bijvoorbeeld op vlak van de arbeidsmarkt de sociale bescherming af. En wat betreft zijn koolstoftaks is elektriciteit opgewekt uit kernenergie hiervan vrijgesteld. Dit toont dat het eigenlijk gaat om een taks die eerder systeembevestigend is en nationale belangen dient dan dat ze de verandering naar een duurzame samenleving voor iedereen ondersteunt. 

Frankrijk is niet toevallig het nucleaire land bij uitstek: meer dan de helft van haar elektriciteit wordt opgewekt in nucleaire centrales. De zo ingestelde koolstoftaks past perfect in het discours dat de nucleaire sector nu in België met bergen geld poogt aan de man te brengen: nieuwe kerncentrales zijn noodzakelijk om de belangrijke reducties van broeikasgassen te bekomen. Dat er bij het winnen en verwerken van uraniumerts massa's broeikasgassen vrijkomen, daar wordt dan zedig over gezwegen ... en geen koolstoftaks op geheven! 

Zoals eerder aangegeven, krijgt ook een ander links voorstel, de Tobintaks, steun uit onverwachte hoek. Adair Turner, voormalig voorzitter van de Britse VBO en nu voorzitter van de Britse regulator van alle financiële diensten in het Verenigd Koninkrijk (FSA), stelde recent dat "de mogelijkheden moeten nagegaan worden om belastingen te heffen op financiële transacties, Tobintaksen". 

Turner stelt de noodzaak om het volume van de financiële sfeer te verminderen en erkent dat financiële speculatie "geen enkele nuttige sociale rol speelt". Een interessante vraag is echter wat iemand als Turner zou doen met de inkomsten uit een Tobintaks. Zou hij bijvoorbeeld akkoord gaan om onder VN-gezag deze te besteden aan de sociaalecologische ombouw van de economie in ontwikkelingslanden? 

Last but not least is er de groeiende politieke consensus in ons land dat banken een vergoeding moeten betalen voor de massieve reddingsoperatie tijdens de financiële crisis. Hier is de snelheid waarmee partijen vanuit verschillende hoek het met elkaar eens werden over het principe, verrassend. Met deze overeenkomst mag ons niet blind maken voor de ideologische verschillen die hiermee niet weggevaagd zijn. 

In feite resulteert dit alles voor links in een positieve vaststelling en een belangrijke opdracht. Er kan terug een democratisch debat over fiscaliteit worden gevoerd waarbij de verschillende partijen eigen voorstellen ontwikkelen en in het debat inbrengen. Hierbij komen belangrijke voorstellen zoals Tobintaks en koolstofheffing terug op tafel. Dit betekent uiteraard niet dat deze er zomaar zullen komen, laat staan vanuit een sociaalecologisch kader. Het is evident dat bepaalde machtige en vermogende krachten in de samenleving zich zullen bundelen om de hervormingen tegen te houden. Maar de eerste bres is geslagen, het is nu zaak om de druk op te voeren. 

Het zou goed zijn mochten de Groenen hier terug het voortouw nemen. Hun opdracht is nu om samenhangende voorstellen te presenteren en hierin erg ambitieus te zijn. Met bijvoorbeeld zoals Attac voorstelt, de introductie van een Tobintaks op alle financiële transacties -en niet enkel op wisseltransacties zoals Tobin het voorstelde - om op die manier zo snel mogelijk de vorming van nieuwe zeepbellen te voorkomen en de toenemende druk die het financieel kapitaal heeft op elk aspect van ons leven: jobs, openbare diensten, grondstoffen, voeding, milieu ... te verminderen. De opbrengst van deze taksen kan gecombineerd worden met belastingen op broeikasgassen waardoor ruimte ontstaat om arbeid goedkoper te maken en de ombouw naar een groene economie te kunnen financieren. Zodat ook de put van de staatsschuld kan worden gedempt zonder de sociale zekerheid af te breken.

Dirk Holemans, Pascal Debruyne en Jef Peeters zijn redactieleden van Oikos. Denktank voor sociaalecologische verandering.


























sep 17
2009

Integratie als strategisch concept, of wat leren we van Willem Schinkel?

Geschreven door Dirk Geldof in SamenlevingPolitiekInterculturaliteit

Dirk.Geldof@oikos.be

Vlaanderen kiest deze dagen volop voor polarisatie met de verharding van het hoofddoekendebat. Niet de structurele ongelijkheid in onderwijskansen en -resultaten staat daarbij centraal, maar de vraag of moslimmeisjes wel of niet hun hoofddoek mogen ophouden op school. Is dit een zoveelste illustratie van een oprukkend neo-racisme en culturisme, zoals de Nederlandse socioloog Willem Schinkel het

aug 21
2009

Rijke mensen in een arme staat

Geschreven door Dirk Holemans in Sociale bewegingenPolitiekEconomieBelgië

dirk.holemans@oikos.be

Dit is de maandelijke Oikos-column in Knack - verschenen op 17 augustus 2009 

Toen begin deze eeuw de partij Fortuyn vanuit het niets 26 kamerzetels haalde, stond Nederland op zijn kop. Nog nooit had een partij uit het niets zo’n electoraal succes geboekt. Nochtans had eerder onderzoek aangetoond dat de Nederlands tevreden mensen waren. Op welke basis kon een populistische partij zo’n hoge

jul 16
2009

Welzijn zonder groei

Geschreven door Dirk Holemans in WelzijnPolitiekEconomieEcologie

dirk.holemans@oikos.be

 Dit is de maandelijke Oikos-opinie voor Knack - verschenen op 15 juli 2009

Met de crisis weerklinkt de roep om economische groei sterker dan ooit. Enkel deze groei kan onze welvaart beschermen en versterken. Met hogere inkomens kunnen we met zijn allen betere keuzes maken zodat de kwaliteit van leven omhoog gaat. Dit is toch wat het dominante denkpatroon ons wil doen geloven. In de uitdagende

apr 01
2009

Energieveilig zijn we niet

Geschreven door Dirk Holemans in PolitiekMilieuLinksRechtsKlimaatEnergieEconomieEcologieDuurzame ontwikkeling

dirk.holemans@oikos.be

dit opiniestuk verscheen in Knack van 1 april '09  (eindredactie knipte wel laatste alinea weg...)

Recent kondigde de oliegigant Shell aan dat het haar investeringen in hernieuwbare energiebronnen drastisch terugschroeft. Bij de huidige olieprijs blijken ze niet meer rendabel. Ondertussen krijgt de consument verre vliegtuigreizen voorgeschoteld voor een appel en een ei. Voor enkele honderden

jan 20
2009

Een nieuwe taal voor een slagkrachtig links

Geschreven door Dirk Holemans in SamenlevingPolitiekLinksRechtsEconomie

dirk.holemans@oikos.be

Een nieuwe taal voor een slagkrachtig links

Opiniestuk verschenen in Knack op 21 januari 2009 

We zouden het haast vergeten met de woelige Wetstraat. De huidige economische crisis is het gevolg van het loslaten van de democratische controle op de financiële wereld. Hét kenmerk van de financiële crisis, zoals Georges Soros stelt in The New York Review of Books, is dat zij niet door een

Geschenktip

Op zoek naar een origineel geschenk?

Geef dan een Oikos-abonnement cadeau!

Nieuwsbrief

Abonneer u op onze nieuwsbrief!


Ontvang HTML?

Publieksactiviteiten

De Welzijnacademie presenteert

ism Oikos

 

Dilemmas of Externalizing Care

lezing door prof. Gøsta Esping-Andersen

 

16 maart 2010      18 uur

Brussels Parlement

lees meer...

Thema's


Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage –groot of klein- te storten op 523-0801757-30 van Oikos

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina uw gegevens in en wij sturen een een gratis proefnummer