logo

woensdag, 19 augustus 2015 14:47

Kiezen voor een circulaire economie die echt duurzaam is

Written by
Rate this item
(5 votes)

“Circulaire economie” is uitgegroeid tot een nieuw buzz woord. Het gaat om een economie waarin kringlopen van materialen maximaal gesloten worden. Naar het model van bestaande kringlopen zoals van water, zuurstof of nutriënten in de natuur. Dikwijls wordt “circulair” nu als synoniem gebruikt van “duurzaam”. Maar dat is niet terecht. In wat volgt wil ik pleiten voor een echt duurzame circulaire economie. En wat kaf van het koren scheiden.

Tegenover de circulaire economie staat de lineaire economie of de wegwerp-economie, waar grondstoffen worden omgezet in producten en ten slotte in afval. De doorstroom verloopt in één richting : van wieg tot graf. In een echt duurzame circulaire economie gaan geen kostbare grondstoffen verloren, er ontstaat geen afval, er treden geen emissieverliezen op. Maar veel praktijken die vandaag al snel circulair genoemd worden, zijn niet veel meer dan lineaire processen met het op het einde van de keten een kleine feedback loop. Het gaat om vormen van klassieke recyclage, uiteraard beter dan wegwerp, maar waarbij toch het gros van het materiaal verloren gaat. Zeker als het gaat om down cycling of thermische recyclage. Plastic gebruiksvoorwerpen krijgen geen nieuw leven maar worden omgesmolten tot minderwaardige toepassingen, bijv. afdeklagen op storten. Of afval wordt verbrand en alleen de energie wordt gerecupereerd. Dat zijn mooie voorbeelden van recyclage, en daar zijn we in Vlaanderen koploper in. Maar met een echt circulaire productie heeft dat vooralsnog weinig van doen. In een duurzaam circulair model worden zo weinig mogelijk nieuwe grondstoffen gebruikt, worden producten maximaal opnieuw gebruikt en samen gedeeld, wordt consequent gekozen voor herstel, herwerken van producten, voor andere bestemmingen voor (onderdelen van) producten en pas in allerlaatste instantie voor het recycleren van de materialen in deze producten. Juist in de nieuwe hergebruik-, deel-, herstel- en herfabriceer-activiteiten gaan nieuwe arbeidsintiensieve economische sectoren met een grote toekomst schuil. Recyclageprocessen behoren tot een circulaire economie. Maar een duurzame circulaire economie is veel veel meer dan enkel een recyclage-economie.

Kringlopen kunnen ook op globale schaal gesloten worden. Ten koste van vervoer over duizenden kilometers. Het vervoer van afvalstoffen in grote containerschepen (die anders leeg terugvaren) kost quasi niets. Zodat die afvalstoffen ook naar derde wereld landen kunnen verscheept worden en daar herwerkt worden. Een aantal recyclagepraktijken (bijv. herwinning van materialen uit elektronisch afval in China of Afrika) kan als ‘circulair’, maar zeker niet als duurzaam beschouwd worden.

Een duurzame circulaire economie zal kiezen voor minder transport van grondstoffen en afvalstoffen. Thermodynamica is de achilleshiel van de circulaire economie. Er is steeds energie en arbeid nodig om de ontwaarding van producten, de lineaire gang van product naar afbraak (entropie) te keren. Een circulaire economie is maar duurzaam als ze niet alleen werkt met zo weinig mogelijk verlies van materialen, maar ook met zo weinig mogelijk verlies van energie, als ze niet alleen kiest voor hernieuwbare producten en materialen, maar ook voor hernieuwbare energie.

De Vlaamse prof duurzame ontwikkeling Bernard Mazijn pleit daarom voor een circulaire economie die duidelijk ook duurzame keuzes maakt. Eén van die duurzame keuzes is de keuze voor een regionale economische ontwikkeling. Een circulaire economie biedt mooie kansen voor een ‘re-localisatie’ van economische activiteiten. Maar dit is geen automatisme.

Duurzame circulaire economie werkt idealiter met korte ketens (of beter : cirkels) en geeft zo mee vorm aan een lokale economie. Denk aan voedselteams of “community supported agriculture” waarbij de afstand tussen boer en consument zeer klein gehouden wordt voor de productie van voedel of de hervalorisatie van organische reststoffen.

Maar duurzaamheid heeft ook met sociale aspecten te maken. Circulaire oplossingen die tegelijk kiezen voor samenwerking en die gemeenschapsvorming bevorderen, zijn duurzamer. De “cirkel” als model voor de sluiting van fysieke kringlopen, maar ook als symbool van nieuwe vormen van gemeenschappelijke actie : samenwerken,samen produceren, samen delen. Om een circulaire economie te laten rond-draaien zijn immers nieuwe vormen van afstemming en samenwerking nodig. Of in het jargon : nieuwe bedrijfs-, markt- en consumptiemodellen.

Zo is een hele deeleconomie ontstaan van mensen die samen producten en diensten delen, in plaats van elk apart producten of diensten aan te kopen. Het meervoudig gebruiken van producten past perfect in een circulaire economie en zorgt ervoor dat materialen verwerkt in producten maximaal renderen.

Daarnaast is ook een hele beweging ontstaan om zelf producten te ontwerpen of in eigen beheer aan te maken. Creatieve doe-het-zelvers vinden mekaar in experimenteerruimtes, buurtateliers, hacker spaces, techshops, fab labs, makerspaces : dure apparatuur en machines worden gedeeld om samen te ontwerpen of nieuwe dingen uit te vinden. Een volgende stap kan de productie op kleine schaal zijn in microfabrieken.

Of zoals Dirk Holemans van OIKOS het stelde in het e-boek van plan C over nieuwe product-dienst-systemen : “Het streven naar een kringloopeconomie zal enkel leiden tot een duurzame economie als we kiezen voor modellen die gebaseerd zijn op open samenwerking, gedeeld eigenaarschap en sociale waardecreatie”.

Read 3886 times Last modified on maandag, 14 december 2015 17:37
Johan Malcorps

Fractiesecrertaris van de Groen!-fractie in het Vlaams

Parlement - voormalig parlementslid en politiek

secretaris van Groen!

C:\Users\johan.malcorps\Pictures\080620_01_JohanMalcorps.jpg

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.