logo

vrijdag, 24 april 2015 10:04

Tinneke Beeckman: ‘De natuur wordt gereduceerd tot een middel om geld mee te verdienen’

Written by
Rate this item
(2 votes)

 

Het debat over groei-economie breekt open. Hier en daar valt het woord balanseconomie, een economie die niet langer streeft naar winstmaximalisatie en de confrontatie aangaat met de situatie van mens en natuur. Filosofe Tinneke Beeckman is blogster, columniste voor De Standaard en schreef een boek over de filosoof Spinoza. Op zondag 26 april gaat ze op Ecopolis in debat over de gevolgen van de groei-economie.

Is geld een doel op zich geworden?

“Alles wordt tegenwoordig bekeken vanuit de vraag: ‘hoe kunnen we hier zoveel mogelijk geld mee verdienen?’ Neem nu bijvoorbeeld de muziekindustrie. Die produceert muziek niet meer uit liefde of om iets uit te drukken, maar vooral muziek die toelaat om geld te maximaliseren. We zien in de moderne tijd dat het aantal voorwerpen dat voor die winstlogica in aanmerking komt, toeneemt. Lucht, proper water, elementen uit de natuur,… die vroeger gevrijwaard werden van die winstlogica, worden nu allemaal meegenomen in de centrale vraag hoe we geld en winst kunnen maximaliseren.”

“Het fnuikt de menselijke creativiteit en het reduceert de natuur tot een middel om meer geld te verdienen. Niet alleen om de mens ten goede te komen, maar vooral om aandeelhouders ten goede te komen. Zelfs de wetenschap en de geneeskunde worden bekeken vanuit het standpunt om aandeelhouders en bedrijven tevreden te stellen. Geld wordt op die manier de vraag van elke menselijke bedrijvigheid.”

Wat vindt u van de degrowth-beweging, die de groei-economie wil vervangen door een balanseconomie in evenwicht met mens en natuur?

“Alles wordt afgemeten met economische groei als parameter. Dat volstaat niet om de economie, de mens en de maatschappij ten goede te komen. Het is al lang duidelijk dat groeicijfers en beurzen kunnen stijgen, terwijl de ellende voor de mensen alleen maar toeneemt. Ik denk dat het besef hierover groeit, als je kijkt naar de kritiek die er is op bonussen bijvoorbeeld.”

“Ik hoop een nieuw soort creativiteit te vinden. Als je het positief bekijkt, zijn er geweldige gelegenheden om het op een andere manier te doen. Veel mensen denken dat meer geld per definitie gelukkiger maakt. Het valt niet te miskennen dat je bepaalde inkomsten moet hebben. Maar in de hoofden van mensen staat meer geld gelijk aan een oplossing voor een hele waaier aan vragen, die volgens mij nooit door meer geld opgelost kunnen worden.”

Hoe ziet een evenwicht tussen mens en natuur eruit voor u?

“De relatie tussen mens en natuur verschilt van mens tot mens. Als filosofe ben ik ervan overtuigd dat de mens deel uitmaakt van de natuur. Ik denk dat de grootste uitbuitingen van de natuur ontstaan doordat de mens denkt de natuur te mogen gebruiken of de natuur te kunnen temmen. Dat zie je bij de werking van multinationals en de kapitalistische exploitatie van de natuur. Zoals bijvoorbeeld in Dubai, waar ze op een kunstmatige manier proberen om de woestijn te converteren tot een luxegoed. Ik vind dat heel hoogmoedig. Filosofen zoals Spinoza en Darwin tonen dat wij gewoon dieren zijn die deel uitmaken van de natuur. Als je hun visie overneemt, dan maakt dat je ego wat kleiner. Dat is nodig om tot een andere relatie tot de natuur te komen.”

“We botsen sowieso tegen de klimaatopwarming aan, of we nu willen of niet. Kijk bijvoorbeeld naar de situatie in Californië. Er is een ongekende droogte en het grondwater begint helemaal te zakken. Dat is een perfect voorbeeld van een focus op winstmaximalisatie die geen rekening houdt met de natuur. Het is alsof niet alleen uw rekening leeg is, maar ook uw volledig spaarboekje leeg is en dan wordt het echt moeilijk om nog verder te kunnen. De confrontatie zal bikkelhard zijn. De noodzaak tot een andere visie tussen mens en natuur zal hieruit ontstaan.”

Zijn mensen al overtuigd van de problematiek?

“In tegenstelling tot de Verenigde Staten, is er in Europa toch al enig consensus over het bestaan van klimaatopwarming. Maar het uitleggen van de klimaatproblematiek is een probleem. Ofwel pak je het rationeel aan en maak je gebruik van cijfers. Maar dan zien mensen niet hoe ze hun leven kunnen veranderen. Ofwel wakker je angstgevoelens aan en dan zullen mensen ook niet geneigd zijn om te veranderen. Bovendien mag menselijke rationaliteit niet overschat worden. Het is niet omdat je iets rationeel weet dat je je daarom ook anders zal gedragen, en dat is een probleem. Het is een moeilijk debat en een grote uitdaging. Maar zolang politici nationale beslissingen het belangrijkste vinden, is het sowieso moeilijk om iets te veranderen.”

“Het gedrag van mensen is vaak gebaseerd op wat gemakkelijk is. Als je iets wil veranderen, dan moet je het gemakkelijker maken om een andere levensstijl te hebben. Mensen weten vaak niet hoe ze dat moeten aanpakken of waar ze terecht kunnen om bijvoorbeeld meer lokale producten te kopen.”

In je column 'Wat zullen we drinken' schreef je over lokale economie. Hoe kan het lokale opboksen tegen dominante multinationals?

"Multinationals hebben enorm veel macht en zijn de grootste winnaars van globalisering omdat ze het meest mobiel zijn. Zij kunnen altijd nieuwe markten aanboren en hun kapitaal verplaatsen naar daar waar het belastingtarief het laagst is. Nationale politici kunnen daar weinig aan doen want zij worden geconfronteerd met de dreiging dat multinationals andere oorden zullen opzoeken.”

“Het Europees niveau is heel belangrijk is. Thema’s zoals fiscaliteit moeten grondig op Europees niveau geregeld worden. Want momenteel zitten we in een race to the bottom waarbij landen tegenover elkaar komen te staan. Ze proberen allemaal om bedrijven aan te trekken door de belastingen steeds te verlagen en fiscaal ‘aantrekkelijk’ te zijn. Dat is dé uitdaging van de toekomst.”

Is er in de media plaats voor dit debat?

“Het is duidelijk dat er veel te weinig debat en aandacht voor is. Daarin speelt de media een grote rol. Er wordt zoveel plaats en tijd gemaakt voor de meest onbenullige zaken. Het zou veel beter zijn als er meer aandacht is voor en onderzoek wordt gedaan naar het debat rond alles wat met klimaat en economie te maken heeft. Je moet in de media zelf op zoek gaan naar mensen die aantonen dat de hedendaagse manier om naar groei-economie, natuur, klimaat,… te kijken voorbijgestreefd is.”

“Als je er zelf naar op zoek gaat, dan merk je dat er wel mensen zijn die proberen een ander debat te hebben over economie. Zoals het debat tussen Nobelprijswinnaar economie Joseph Stiglitz en Yanis Varoufakis, minister van Financiën en Economie in Griekenland, over economie en de Europese Unie. Dat is een heel interessant debat en een poging om op een andere manier te praten over economie binnen de Europese Unie. Dat zijn debatten die je in dagelijkse media amper of niet zit. We zitten in een nieuw paradigma waar veel te weinig aandacht voor is.”

 

Read 5088 times

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.